
Klient po kolizji dzwoni do kancelarii z fakturą z wypożyczalni na kilkanaście dni najmu i decyzją, w której ubezpieczyciel uznał tylko część tych dni. To typowe zgłoszenie majątkowe z OC sprawcy, które łatwo źle zakwalifikować. Rozmowa skręca w markę auta i wysokość stawki, a sedno leży gdzie indziej.
W sprawie o samochód zastępczy decyduje okres najmu i jego uzasadnienie. Przy takich zgłoszeniach pytania sprowadzają się do trzech: ile dni najmu było celowych, czy stawka odpowiadała rynkowi i czy poszkodowany nie miał innego pojazdu. Kancelaria, która w pierwszej rozmowie zbierze te trzy informacje, w kilka minut wie, czy sprawa jest warta prowadzenia.
W sprawie o samochód zastępczy z OC sprawcy kancelaria kwalifikuje nie auto, tylko okres najmu: ile dni trwał, dlaczego tyle i czym klient to udokumentuje.
Ten tekst jest dla decydentów kancelarii, którzy prowadzą lub chcą prowadzić sprawy z OC. Opisuje, na czym opiera się roszczenie, jak liczyć okres najmu przy naprawie i przy szkodzie całkowitej oraz jakie pytania odsiewają zgłoszenia bez potencjału. Nie ocenia szans konkretnych spraw.
Roszczenie o zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego to część odszkodowania z OC sprawcy za szkodę w mieniu. Podstawą jest odpowiedzialność ubezpieczyciela w granicach odpowiedzialności sprawcy, a granice tej odpowiedzialności wyznaczyły w praktyce uchwały Sądu Najwyższego, zebrane w opracowaniu Rzecznika Finansowego o refundacji kosztów pojazdu zastępczego.
Celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki.
Uchwała SN z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, przesądziła, że odpowiedzialność ubezpieczyciela OC obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego. Według tej uchwały nie zależy to od tego, czy poszkodowany mógł korzystać z komunikacji zbiorowej. Rzecznik Finansowy wskazuje też, że zwrotu nie można uzależniać od tego, czy poszkodowany jest przedsiębiorcą.
Stawka powyżej oferty ubezpieczyciela.
Uchwała SN z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, objęła odpowiedzialnością także wydatki przekraczające koszt najmu oferowanego przez ubezpieczyciela, jeśli były celowe i ekonomicznie uzasadnione. Rzecznik Finansowy opisuje, że liczą się stawki z lokalnego rynku i pojazd zasadniczo podobnej klasy, a nie najtańsza możliwa oferta.
Szkoda całkowita i przedłużona naprawa.
Uchwała SN z 22 listopada 2013 r., III CZP 76/13, dotyczy szkody całkowitej: obejmuje wydatki w okresie niezbędnym do nabycia innego pojazdu. Uchwała z 15 lutego 2019 r., III CZP 84/18, obejmuje wydatki w okresie przedłużającej się naprawy, chyba że opóźnienie wynika z okoliczności, za które odpowiada poszkodowany.
Uchwały nie podają liczby dni ani stawki dobowej, którą można przyłożyć do każdej sprawy. Rzecznik Finansowy przywołuje też wytyczne KNF z 2014 r. dotyczące likwidacji szkód z ubezpieczeń komunikacyjnych, w tym wytyczną 20 o najmie pojazdu zastępczego. Wniosek dla kancelarii jest praktyczny: nie ma tabeli, z której wynika wynik sprawy. Jest oś czasu konkretnej szkody i dokumenty, które ją potwierdzają.
W praktyce spór dotyczy więc faktów, a nie zasady. Kluczowe pojęcie z uchwał, „celowe i ekonomicznie uzasadnione”, trzeba w każdej sprawie wypełnić dowodami: datami, umową najmu, fakturą i przebiegiem likwidacji szkody.

Okres najmu liczy się inaczej przy naprawie i przy szkodzie całkowitej, dlatego pierwsze pytanie w rozmowie brzmi: co się stało z autem klienta. Od odpowiedzi zależy, jakich dat i dokumentów szukać. Klient często tego nie rozróżnia, więc warto zapytać wprost, czy auto wróciło z warsztatu, czy ubezpieczyciel uznał szkodę całkowitą.
Naprawa: czas faktyczny, nie technologiczny.
Rzecznik Finansowy opisuje, że przy naprawie liczy się faktyczny czas, w którym poszkodowany nie mógł korzystać z auta, a nie sam czas pracy warsztatu. Wchodzą w to m.in. oczekiwanie na części, oględziny i czynności likwidacyjne, aż do dnia, w którym auto można odebrać sprawne. Przedłużona naprawa mieści się w okresie najmu, jeśli opóźnienia nie spowodował poszkodowany (III CZP 84/18).
Szkoda całkowita: czas na zakup innego auta.
Przy szkodzie całkowitej okres trwa do dnia, w którym poszkodowany mógł realnie odtworzyć możliwość korzystania z pojazdu, czyli kupić inny (III CZP 76/13). Rzecznik Finansowy wskazuje, że zależy to od okoliczności sprawy, w tym od postawy ubezpieczyciela, oraz że ubezpieczyciel nie powinien stosować sztywnych limitów dni liczonych od oględzin.
Najpierw ustal, co się stało z autem klienta, potem licz dni najmu i szukaj dokumentu na każdy z nich.
Siedem pytań wystarcza, żeby w pierwszej rozmowie oddzielić sprawę o zaniżony zwrot za najem od zgłoszenia bez potencjału. Kolejność ma znaczenie, bo pierwsze dwa pytania potrafią zamknąć temat.
Pytanie o cesję stawiamy pierwsze z tego samego powodu co w sprawach o naprawę. Przy przelewie wierzytelności (art. 509 k.c.) poszkodowany nie dochodzi już tej wierzytelności od ubezpieczyciela. Więcej o tym w tekście o tym, jak pytać o cesję odszkodowania na warsztat.
Nie każda różnica między fakturą a wypłatą to sprawa dla kancelarii. Sytuacje, w których warto odpuścić albo potraktować temat jako dodatek do większego roszczenia:
To nie znaczy, że takie zgłoszenia są bez wartości. Klient z zaniżonym zwrotem za najem często ma też zaniżone odszkodowanie za naprawę, a czasem szkodę na osobie. Dlatego pytanie o samochód zastępczy warto traktować jako wejście do pełnej kwalifikacji szkody, a nie jako osobny produkt.

Sprawa o samochód zastępczy jest krótka i oparta na dokumentach, więc wygrywa kancelaria, która zbiera je od razu. Klient po kolizji rozmawiał już z ubezpieczycielem, warsztatem i wypożyczalnią. Chce wiedzieć, czy da się odzyskać różnicę i co ma zrobić teraz.
Szablon dat w CRM.
Pola na daty z listy pytań (zdarzenie, zgłoszenie, oględziny, decyzja, koniec naprawy lub zakup auta, najem od-do) pozwalają w minutę porównać okres najmu z okresem uznanym przez ubezpieczyciela. Bez nich prawnik odtwarza oś czasu z maili klienta.
Jedna rozmowa, cała szkoda.
Zgłoszenie o auto zastępcze to okazja, żeby zapytać o wysokość odszkodowania za naprawę i o obrażenia. Jeśli pojawia się szkoda na osobie, sprawa trafia do drugiego lejka, opisanego w tekście o tym, jak prowadzić szkody osobowe z OC sprawcy.
Terminy na radarze.
Ubezpieczyciel ma co do zasady 30 dni na wypłatę od zgłoszenia, a roszczenia przedawniają się w terminach z art. 442(1) k.c. Przy starszych szkodach warto sprawdzić datę zdarzenia, zanim kancelaria zainwestuje czas. Szczegóły w tekście o przedawnieniu odszkodowania z OC.
Praktyczna kolejność: cesja i drugie auto, potem rodzaj szkody, daty, umowa najmu i decyzja ubezpieczyciela.
Praktyczna kolejność: w pierwszej rozmowie zapytaj o cesję i drugie auto, potem ustal rodzaj szkody, zbierz daty, umowę najmu z fakturą i decyzję ubezpieczyciela. Dopiero z tym kompletem prawnik ocenia, czy różnica jest warta pozwu.
adGen jest dostawcą leadów dla kancelarii roszczeniowych, rozliczanych za sztukę. Pracujemy wyłącznie w czterech niszach: odszkodowania z OC, sankcja kredytu darmowego, WIBOR i służebność przesyłu. Każdy lead przechodzi dwa etapy: formularz kwalifikacyjny, który odrzuca zgłoszenia bez realnej sprawy, a potem rozmowę telefoniczną naszego zespołu. Kryteria kwalifikacji dla niszy ustalamy z kancelarią w umowie. Każdy lead trafia tylko do jednej kancelarii, prosto do jej CRM, a jakość i odrzucenia omawiamy raz w tygodniu. Więcej o modelu współpracy na stronie głównej adGen.
Czy samochód zastępczy z OC sprawcy przysługuje tylko przedsiębiorcom?
Nie. Rzecznik Finansowy, omawiając uchwałę SN z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, wskazuje, że Sąd Najwyższy nie potwierdził, by ubezpieczyciel mógł uzależniać zwrot kosztów najmu od statusu poszkodowanego, np. od tego, czy jest przedsiębiorcą. W kwalifikacji liczy się celowość najmu i jego udokumentowanie.
Na ile dni przysługuje samochód zastępczy?
Na okres celowy i ekonomicznie uzasadniony, który liczy się różnie przy naprawie i przy szkodzie całkowitej. Przy naprawie to faktyczny czas wyłączenia auta, także przy przedłużonej naprawie niezawinionej przez poszkodowanego. Przy szkodzie całkowitej to czas niezbędny do nabycia innego pojazdu.
Czy ubezpieczyciel musi zwrócić stawkę wyższą niż w swojej ofercie?
Może musieć, jeśli wydatek był celowy i ekonomicznie uzasadniony. Tak wynika z uchwały SN z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17. Rzecznik Finansowy opisuje, że punktem odniesienia są stawki z lokalnego rynku i pojazd zasadniczo podobnej klasy, więc w kwalifikacji warto zebrać umowę najmu i fakturę.
Co zrobić, gdy klient podpisał cesję na wypożyczalnię?
Najpierw ustalić, czego dokładnie dotyczy cesja. Przy przelewie wierzytelności (art. 509 k.c.) poszkodowany nie dochodzi jej już od ubezpieczyciela, więc roszczenie o najem zwykle odpada. Rozmowa może jednak dotyczyć innych części szkody, np. zaniżonego odszkodowania za naprawę.